Beter communiceren met je partner

Ken je dat? Een rol waar je in kan zitten? Je probeert iets aan te kaarten bij je partner wat jou dwars zit, maar je krijgt de boodschap terug.

Ja, maar jij…!

En dan gaat het ineens niet meer om de inhoud, maar over wie er gelijk heeft.

Heel frustrerend.

Maar…

er is een manier om uit het cirkeltje te stappen en om beter te communiceren met je partner. Je kunt de ander niet veranderen, maar je kunt het zelf wel anders gaan doen. Je kunt uit de rol stappen van waaruit jij onbewust automatisch reageert. In dit artikel leg ik je uit hoe dat werkt en hoe jij dit ook kunt toepassen in jouw relatie.

Waarom hebben wij zo snel ruzie?

Om uit te leggen wat er gebeurt, moet ik even een stukje theorie uitleggen vanuit de Transactionele Analyse (TA). Dit is een psychologische theorie die analyseert wat er gebeurt als mensen met elkaar praten. Volgens Eric Berne, de grondlegger van de TA, kunnen wij vanuit drie verschillende posities communiceren, namelijk volwassene, ouder en kind (Thunnissen & de Graaf, 2018).

Wanneer we communiceren vanuit de volwassene, sluiten we het beste aan bij de huidige realiteit. We spreken met ik-boodschappen en er ontstaat meestal een constructief gesprek zonder verwijten of verdedigingen, kortom een gesprek over de inhoud zonder ruzie.

Wanneer we communiceren vanuit de ouder, lijken we op onze ouders en zeggen we dingen die we vroeger van onze ouders ook hoorden. Bijvoorbeeld: “als je iets doet, moet je het goed doen” of “niet klagen, maar dragen”. We spreken vanuit een ongelijke positie. Wij (de ouders) weten het en jij (de ander) moet luisteren en doen wat ik zeg.

Wanneer we vanuit het kind spreken, herhalen we gevoelens en situaties uit onze kindertijd. Bijvoorbeeld: “ik pas me aan zodat alles rustig blijft” of “ik durf niks te zeggen” of “ik bepaal het zelf!” We spreken ook nu vanuit een ongelijke positie, namelijk ik (het kind) pas me aan of word opstandig en jij (de ander) weet hoe het moet.

Verwijtende aanklagers en hulpeloze slachtoffers

Als we onbewust spreken vanuit de positie van ouder of kind, belanden we in een vast, niet helpend patroon. We nodigen elkaar eigenlijk uit om in een rol te stappen.

Laat ik het even illustreren met een voorbeeld.

Je komt in de badkamer en er liggen handdoeken en wasgoed op de grond.

Jij zegt:

Waarom ruim jij nou nooit eens iets op?! Ik moet ook altijd alles zelf doen!

Dit is een uitnodiging aan de ander vanuit de ouder positie. Jij weet het, de ander doet het niet goed.

De ander gaat in op jouw uitnodiging en zegt:

Hou op met mij telkens de les te lezen! Bij jou kan ik ook niks goed doen!

Je krijgt een reactie vanuit de kindpositie van de ander. Hij of zij voelt zich gekleineerd.

Op deze manier communiceren we langs elkaar heen. Het gaat niet over de inhoud van de boodschap. Er speelt iets anders mee en er komen vaak heftige gevoelens bij kijken.

Beide partners houden een naar gevoel over aan dit “gesprek”. Jij voelt je niet gezien en gehoord en gaat aanklagen. De ander voelt zich aangevallen, gekleineerd en afgewezen, gaat verdedigen en raakt ontmoedigd.

In de TA heet dit ook wel communiceren vanuit de dramadriehoek. In de dramadriehoek is er een aanklager en slachtoffer. Ook kan er een redder zijn en een slachtoffer. Beide zijn niet helpende patronen in de communicatie. De aanklager klaagt aan, waardoor de ander uitgenodigd wordt om in de slachtofferrol te stappen. Dit gaat onbewust en vrij automatisch. Ook kan het zijn dat het slachtoffer zich hulpeloos opstelt en de ander zo uitnodigt om in de redderrol te stappen. “Kom maar, ik doe het wel even voor je.” De uitnodiging komt dan vanuit het slachtoffer. Dit patroon komt ook vaak voor en beide partners houden elkaar ook in die rol. In geen van de rollen is er sprake van een gelijkwaardige relatie. Het is een rollenspel en het kan eindeloos doorgaan. Totdat een van de twee er genoeg van heeft. Dat is vaak het moment waarop mensen hulp in schakelen of de handdoek in de ring gooien.

Assertief en kwetsbaar

De winnaarsdriehoek kent ook drie rollen. Deze staan naast de rollen uit de dramadriehoek. Ze lijken erop, maar zijn toch net even anders.

In de winnaarsdriehoek wordt de aanklager assertief. Dat wil zeggen, je geeft positieve feedback en je stelt grenzen. Daarmee laat je de ander in zijn gelijke waarde.

De redder wordt helper. De helper moedigt aan maar neemt geen verantwoordelijkheid over. Daarmee bekrachtig je de ander, geef je vertrouwen en creëer je geen slachtoffer.

Het slachtoffer wordt kwetsbaar en neemt verantwoordelijkheid voor de eigen gedachten, gevoelens en acties. Hieruit ontstaat een open, eerlijk en constructief gesprek. De gesprekspartners laten hun ware gevoelens zien en er is sprake van gelijke verantwoordelijkheid en gelijk initiatief.

In het geval van de handdoeken kan het er dan zo uit zien:

Jij:

Ik vind het fijn als de handdoeken en was opgeruimd worden na gebruik, want dat geeft mij rust. Ik zie dat je het wel eens vergeet. Hoe kunnen we hier samen voor zorgen?

Je stelt een vraag vanuit de volwassene met een assertieve houding.

De ander:

Ik snap dat je dit vervelend vindt. Ik wil je best helpen maar ik wil niet dat er tegen me gesproken wordt alsof ik iets fout heb gedaan. Misschien wil je mij helpen herinneren?

De ander reageert ook vanuit de volwassene met een assertieve en kwetsbare houding.

Vanuit een meer kwetsbare houding zou het er zo uit kunnen zien:

Het voelt voor mij alsof je niets om me geeft als je de handdoeken gewoon op de grond laat liggen, terwijl je weet dat ik ze graag opgeruimd heb.

De ander:

Dat vind ik vervelend om te horen en dat is niet mijn bedoeling. Ik wil je graag tegemoet komen, maar soms vergeet ik het in de haast.

Dit kan het begin zijn van een open en kwetsbaar gesprek waaruit misschien een goede oplossing en wederzijds begrip kan komen.

 

Vaste patronen in relaties

Vaak is er in relaties sprake van zulke vaste patronen. Je bent al zoveel jaar op elkaar ingespeeld. Je kunt elkaars reactie wel dromen. Vaak gaat dit onbewust en denk je dat er niets aan te veranderen is. Je bent nu eenmaal zo…

Maar je hebt een keuze om een andere uitnodiging te doen aan je partner.

Om beter te gaan communiceren met je partner en niet meer te stranden in verwijten maken, is het nodig om je bewust te worden vanuit welke positie jij deelneemt aan een gesprek met je partner.

Stel jezelf bijvoorbeeld eens de volgende vragen:

• Ben ik mijn partner aan het aanklagen?
• Stel ik me op als de persoon die het beter weet?
• Zie ik mijn partner als iemand die altijd mijn hulp nodig heeft?
• Maak ik de ander afhankelijk van mij?
• Stel ik mijzelf hulpeloos op?
• Heb ik medelijden met mezelf en voel ik me machteloos?
• Voel ik me een rebels kind en ga ik juist niet doen wat de ander vraagt?

Het antwoord op deze vragen zegt wat over of je in de dramadriehoek zit en vanuit welke rol.

Als je merkt dat je inderdaad vanuit de dramadriehoek communiceert, kijk dan eens welke rol vanuit de winnaarsdriehoek daar tegenover staat. Wanneer je bijvoorbeeld vanuit de aanklagerrol communiceert, probeer dan eens vanuit de ik-boodschap je grens aan te geven en je boodschap over te brengen (assertief).

Communiceer je vanuit de helperrol, kijk dat eens hoe je jouw hulp kunt aanbieden in plaats van hulp op te dringen of voor de ander gaan denken en handelen. Je laat dan de regie bij de ander. Hij of zij kan zelf beslissen of jouw hulp nodig is. Je maakt zo de ander gelijkwaardig en verantwoordelijk. Lees op mijn aanbodpagina de reactie van Laura, die dit in mijn coachingstraject heeft leren toepassen.

Bevind jij je in de rol van slachtoffer? Probeer dan eens eerlijk en kwetsbaar te zijn en je ware gevoelens te tonen. Geef toe dat je het vergeten bent, niet snapt, niet durft en vraag eventueel hulp of geef je grens aan. Je zult zien dat je daarmee respect krijgt van de ander. Uiteraard moet er een veilige setting zijn en kost het tijd om een nieuwe manier van communiceren aan te leren.

Communiceren kun je leren

Assertief en eerlijk communiceren met wederzijds respect en de wil om de ander echt te horen valt nog niet mee. Naast jouw eigen persoonlijkheid, speelt ook de interactie en het vertrouwde communicatiepatroon dat jullie hebben opgebouwd een rol. Het is heel frustrerend om als stel te merken dat je steeds maar weer in hetzelfde cirkeltje draait. Maar als je je bewust wordt van jouw rol, biedt dat een kans om het ook bewust anders te gaan doen. Je kunt de ander niet veranderen, maar jouw eigen rol en uitgangspunt wel. Je zult zien dat wanneer jij van rol wisselt, dat ook een uitnodiging is aan de ander om met een andere reactie te komen. Dit is een eerste stap in beter communiceren met je partner.

Bron:

Thunnissen, M. & de Graaf, A. (2018) Leerboek Transactionele Analyse. (1e druk, 3e oplage). Boom.